Vận động tiết xuân

Tranh thủ thời tiế thuận hữu, vận động tiết xuân tập thể dục dưỡng sinh hít thở sẽ giúp ích cho phổi bạn thanh lọc, rũ bỏ hết khí cặn tồn lưu.

Khí xuân thì thực tốt. Có thể nói không khi nào khí trời lại thuận đến như vậy. Oxy là khí của sự sống thì mùa xuân là mùa phát sinh nhiều oxy nhất. Cây cối đâm chồi, cành lá tua tủa mọc. Nắng ấm chan hòa vàng rực khắp chốn. Đây thực sự là thời khắc hữu ích nhất cho thân thể của bạn. Ít nhất,phổi sẽ được lợi, não sẽ được ích và cơ sẽ được khỏe. Vậy thì không có lý do gì chúng ta lại không tranh thủ tiết xuân đầy hữu dụng trong những ngày đầu năm mà tập thở cho thêm khỏe, thêm vui. Tập thở ngày xuân sẽ đem lại cho bạn một sức sống tràn căng thể chất.

Bài tập dang thở:

Hai chân đứng rộng bằng vai. Hai tay buông xuôi thân người. Bạn từ từ bước một chân trái lên phía trước, chân phải giữ nguyên, hơi kiễng về phía trước. Hai tay dang rộng bằng vai, dang sang hai bên, kéo ngực thật căng sang hai bên và hít thở thật sâu và dài. Sau khi hít thở xong thì thở ra. Đồng thời, chân trái thu về và tay trở lại trạng thái buông thẳng. Tiếp tục thay thế bằng chân phải bước lên.

Bạn tập 16 lần, mỗi lần 4 nhịp, 8 lần cho chân trái và 8 lần cho chân phải. Bài tập này có tác dụng làm nở căng lồng ngực theo chiều trước sau giúp lấy khí nhiều ở phần giữa phổi.

Bài tập vươn thở:

Người bạn đứng thẳng, lưng thẳng, hai chân rộng bằng vai, hai tay buông xuôi theo thân người. Nhịp đầu tiên, bạn bước chân trái lên phía trước, hai tay giơ cao trong tư thế thẳng, vươn lên cao hết cỡ, hơi ngả về phía sau sao cho bụng căng, ngực ưỡn, lưng cong. Khi đó phổi hít thật sâu trong tư thế giữ nguyên người như vậy. Sau đó từ từ trả lại cơ thể vị trí như ban đầu (chân trái thu về và hai tay buông thẳng), đồng thời thở ra nhẹ nhàng hết cỡ. Khi thở ra hết, bạn lại tiếp tục bước chân phải và cũng làm như vậy, nhớ hít thật sâu và thật căng khi ngực đang ưỡn và lưng đang cong.

Cứ tuần tự làm như vậy, làm 16 lần, mỗi lần 8 nhịp, 2 nhịp dành cho chân trái và 2 nhịp dành cho chân phải.

Bài tập này có tác dụng làm kéo giãn lồng ngực hết cỡ, nâng toàn bộ lồng ngực ra trước và lên cao giúp lấy được khí sâu tới tận các phế nang dưới đáy phổi. Bài tập cũng giúp kích hoạt các phế nang ít hoạt động để tăng công năng cho phổi.

Bài tập vặn thở:

Bạn đứng thẳng, hai chân rộng khép, hai tay buông xuôi. Nhịp 1, bạn bước chân trái dạng rộng sang trái sao cho 2 chân rộng bằng vai, đồng thời hai tay đưa thẳng ra phía trước, cao ngang vai. Nhịp 2, chân vẫn giữ nguyên, từ từ cúi gập người về phía bên trái sao cho hai tay thẳng, chụm lại, người quay sang trái, hai bàn tay đưa thấp xuống càng thấp càng tốt, tối thiểu phải qua gối trái, chân thẳng đồng thời thở ra mạnh hết cỡ, càng xuống sâu càng thở ra thật mạnh, bụng phải cúi gập nghiêng. Nhịp 3, đưa trở về giống nhịp 2, người thẳng, hít vào thật sâu. Nhịp 4, đưa người về tư thế chuẩn bị, thở ra nhẹ nhàng. Bạn làm như vậy với bên phải.

Bạn làm như vậy 16 lần, mỗi lần 8 nhịp, 8 nhịp cho bên trái, 8 nhịp cho bên phải. Bài tập này có tác dụng đẩy khí cặn ra khỏi phổi, nhất là khí ở phía bênphổi, giúp phổi thải bỏ khí độc và lấy được nhiều dưỡng khí hơn.

Bài tập cúi thở:

Bạn đứng thẳng, hai chân khép sát lại, hai tay buông xuôi theo thân người. Nhịp 1, chân trái bước sang trái, hai tay vươn thẳng lên cao, đồng thời hít vào thật sâu. Nhịp 2, cúi thật mạnh người về phía trước và xuống dưới sao cho chân thẳng, tay thẳng và bàn tay xuống thật thấp. Càng xuống thấp càng tốt, ít nhất phải vượt quá điểm giữa của cẳng chân. Đồng thời thở ra thật mạnh và thật hết. Bụng phải gập lại tối đa. Nhịp 3, người dựng thẳng trở lại, tay vươn lên cao thẳng giống nhịp 2, hít vào thật sâu. Nhịp 4, trở về tư thế ban đầu như tư thế chuẩn bị, thở ra nhẹ nhàng. Bạn làm tương tự như vậy với bên phải.

Bạn làm tuần tự như vậy 16 lần, mỗi lần 8 nhịp, 4 nhịp cho chân trái, 4 nhịp cho chân phải, 8 lần cho chân trái, 8 lần cho chân phải. Bài tập này có tác dụng đẩy hết phần khí cặn ở trong phần trước của phổi ra ngoài, giúp phổi thải bỏ được nhiều khí độc hơn, lấy được nhiều dưỡng khí hơn. Gập bụng lại sẽ đẩy khí cặn ra tối đa.

BS. NGUYỄN NAM PHONG

Read more »

Ðể người cao tuổi đón Tết an lành

Ngày Tết là dịp tốt để chúng ta bàn về việc chăm sóc sức khỏe cho các bậc cao niên. Ðây là công việc đòi hỏi người chăm sóc vừa phải có lòng kính trọng đối với người cao tuổi, vừa phải có kiến thức y học mới có thể làm tốt.

Ở người cao tuổi (NCT), hệ tiêu hóa bắt đầu suy giảm hiệu suất hoạt động, thị lực cũng giảm, răng yếu, mũi kém nhạ̣y, tuyến nước bọt tiết ít khiến NCT cảm thấy ăn không ngon miệng, làm ảnh hưởng đến nhu cầu dinh dưỡng của tuổi già. Bên cạnh đó, nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đái tháo đường, mỡ máu cao... Vì thế, một chế độ dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp nâng cao sức khỏe kéo dài tuổi thọ. Nếu ở người trẻ tuổi mỗi ngày cần 2.200 - 2.500kcal thì ở người 60 tuổi chỉ cần 2.000kcal và 70 tuổi trở lên chỉ cần 1.500 - 1.800kcal là đủ. NCT cần chia thức ăn thành nhiều bữa nhỏ, ăn chậm, nhai kỹ. Ăn nhiều thức ăn nguồn gốc thực vật (vừng, lạc, đỗ, đậu, rau xanh, quả chín), giảm lượng thịt thay bằng cá.

Không ăn quá no: Dù ngày Tết nhiều món ăn ngon nhưng cũng chỉ nên ăn chừng mực. Thường xuyên thay đổi thực đơn, tránh đơn điệu, chú ý các món ăn phải mềm, thái nhỏ, nghiền kỹ. Không ăn quá no, nhất là vào buổi tối vì khi nằm, dạ dày căng sẽ đẩy cơ hoành lên chèn ép, cản trở hoạt động của tim. Hải Thượng Lãn Ông khuyên: “Muốn cho ngũ tạng được yên - bớt ăn mấy miếng nhìn thèm hơn đau”. Sách còn ghi “Ăn cần lượng ít lần nhiều - không ăn quá nhiều đầy bụng khó tiêu’’.Ăn nhiều quá thành tích tụ, uống nhiều quá thành đờm tích, ý là làm rối loạn tiêu hóa gây nên bệnh.

Giảm đường: Năng lượng cho chất béo cung cấp nên đạt từ 20% tổng số năng lượng, cũng không nên quá đề cao chất béo từ thực vật mà bỏ qua mỡ động vật.

Đối với NCT, ăn nhiều đường không tốt cho sức khỏe vì tăng nguy cơ mắc bệnh béo phì, đái tháo đường, tim mạch. Tuy nhiên, việc ăn bao nhiêu đường bột là vừa thì còn phụ thuộc vào nhu cầu năng lượng của mỗi người (tình trạng béo gầy, hoạt động thể lực nhiều hay ít).

Giảm muối: Ở NCT, chức năng thận yếu, các cơ quan khác đều bị lão hóa, sức đề kháng yếu, suy giảm chức năng đào thải nên không thích hợp ăn mặn. Nếu ăn mặn sẽ bị tăng huyết áp, ảnh hưởng chức năng tim, thận bởi muối làm động mạch co thắt, huyết áp tăng cao, thúc đẩy tăng nhanh xơ vữa động mạch tại thận gây tăng huyết áp và dẫn tới suy thận. Vì thế, NCT chỉ nên ăn một lượng muối dưới 6g/ ngày. Ngoài ra, nên ăn ít dưa cà muối bởi đó là những thức ăn chứa nhiều muối, hơn nữa, vitamin trong những món ăn này rất thấp nên không thích hợp cho NCT. Chú ý, NCT do vị giác lão hóa, nhạy cảm với mặn kém, do vậy, không phải nếm thấy mặn mới là mặn, nhiều khi không thấy mặn mà lượng natri đã nhiều, do vậy, cần định lượng chính xác khi nấu.

Ưu tiên vitamin và khoáng chất: các vitamin A, B, C, D, E... và khoáng chất (sắt, kẽm, selen, magne, kali...) có vai trò rất quan trọng trong hoạt động sống của cơ thể. Các vitamin và khoáng chất này có nhiều trong thực phẩm thiên nhiên như rau xanh thẫm, quả chín có màu vàng đỏ. Việc sử dụng thức ăn nhiều canxi (sữa và các chế phẩm của sữa) cũng rất quan trọng nhưng nên sử dụng sữa tách bơ. Nếu do răng yếu không ăn được nhiều rau thì nên dùng nước ép hoặc uống bổ sung vitamin ở dạng thực phẩm chức năng hoặc dược phẩm theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Vậy NCT cần kiêng ăn và không kiêng ăn gì trong những ngày Tết?

Ngày Tết cổ truyền có nhiều món ăn ngon và la,̣ NCT đều ăn được trừ những người có bệnh như: người bệnh thận cần ăn nhạt, hạn chế đồ ăn sẵn nhiều muối (như giò, chả, thịt nấu đông, xúc xích); người đái tháo đường cần hạn chế ăn các chất ngọt (như mứt, bánh, kẹo, nước ngọt, trái cây ngọt, kể cả bánh chưng cũng nên ăn vừa phải). Điều quan trọng là kiểm tra đường huyết và dùng thuốc hạ đường huyết đủ. Người THA thì chỉ cần nhớ không uống nhiều rượu bia, không ăn nhiều muối vì dù chỉ một bữa cũng có thể làm huyết áp tăng cao và nguy hiểm còn các thức ăn khác thì cứ vô tư, trong vài ngày Tết sẽ không cần kiêng; Người tăng mỡ máu trong những ngày Tết nếu có ăn giò mỡ, thức ăn béo ngậy cũng không sao vì ngày thường kiêng mãi rồi nên vài ngày Tết có phá luật tý không sao; người dị ứng thực phẩm, nhất là hải sản, ngày Tết lại hay dùng nên phải chú ý.

Đừng quên luyện tập: Đối với việc luyện tập, có thể không nhất thiết như ngày thường nhưng cũng không nên nằm nhiều. Hãy đi bộ thăm thú bạn bè hay dạo công viên cùng con cháu sẽ giúp NCT sống thoải mái và vui vẻ hơn khi Tết đến xuân về.    

BS. Trần Quang Nhật

Read more »

Bệnh dễ mắc khi trời giá lạnh

Những ngày gần đây thời tiết ở nước ta luôn thay đổi, ở một số tỉnh miền núi phía Bắc có nhiều ngày đã có tuyết (Lào Cai, Hà Giang, Lạng Sơn), ở một số tỉnh phía Nam, nhất là các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long về đêm nhiệt độ cũng đã giảm xuống dưới mức bình thường. Điều này tác động xấu đến sức khỏe, đặc biệt ở người cao tuổi (NCT). Sự suy giảm chức năng hoạt động của hệ tim mạch và hệ miễn dịch là yếu tố quan trọng làm gia tăng bệnh tật như bệnh đường hô hấp, rối loạn tiêu hóa, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đau nhức khớp…

Người cao tuổi dễ mắc bệnh gì trong mùa rét?

Khi trời lạnh, NCT thường mắc hoặc tái phát nhiều bệnh:

Bệnh đường hô hấp (ho, rát họng, chảy nước mũi, viêm phế quản, giãn phế quản, khí phế thũng), nhất là bệnh hen suyễn và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Bệnh hen suyễn và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là mối đe dọa đến tính mạng người bệnh mỗi khi đông đến, rét đậm, lạnh, mưa. Đối với NCT có sức yếu, lú lẫn, nằm lâu ngày, khi lạnh bị viêm phế quản, viêm phổi cấp tính thì thân nhiệt thường không tăng cao như người trẻ tuổi nên dễ nhầm là bệnh nhẹ ít được người nhà quan tâm. Do đó, khi bệnh đã nặng gây không ít khó khăn cho việc điều trị. Thêm vào đó, do giá rét, một số người nghiện thuốc lá, thuốc lào thường hút tăng lên cho đỡ rét thì bệnh lại càng tăng nặng. Ngoài ra, môi trường ô nhiễm, nhiều bụi, khói của bếp than, bếp củi, bếp dầu, nhà ở chật chội, đóng kín các cửa (do lạnh) cũng là những yếu tố thuận lợi cho bệnh hô hấp phát triển, đặc biệt ở NCT.

Người cao tuổi cần giữ ấm trong mùa đông để phòng bệnh.

Bệnh tim mạch: Song song với các bệnh về hô hấp thì bệnh tim mạch cũng sẽ gia tăng mỗi khi mùa đông đến, trong đó đáng lưu ý là bệnh tăng huyết áp kịch phát. Tăng huyết áp kịch phát rất dễ gây nên đột quỵ, nhồi máu cơ tim.

Bệnh xương khớp: Thời tiết giá lạnh, với NCT thì các bệnh về xương khớp cũng luôn luôn rình rập đối với họ, đặc biệt là các bệnh gút, đau thần kinh liên sườn, đau lưng, thắt lưng, cứng khớp gối, khớp cổ tay, bàn tay, ngón tay. Chính thoái hóa khớp và cứng khớp vào mùa lạnh làm cho người bệnh khó vận động, đau nhức ảnh hưởng rất lớn đến giấc ngủ và từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe.

Ngoài ra, các bệnh dạ dày, viêm đại tràng co thắt mỗi khi mùa lạnh đến cũng hành hạ NCT làm cho ăn không ngon, ngủ không yên. Bên cạnh đó, ở nam giới khi bị bệnh tiền liệt tuyến càng lạnh càng đi tiểu, nhất là ban đêm gây nhiều phiền toái cho họ.

Cần làm gì để phòng bệnh ở NCT trong mùa đông?

Để phòng bệnh mùa lạnh thì NCT cần mặc đủ ấm, ngủ ấm, tránh gió lùa, nên hạn chế ra khỏi nhà lúc sáng sớm, nếu cần thiết ra khỏi nhà phải mặc quần áo thật ấm, đi tất, găng tay, cổ quàng khăn ấm, đeo khẩu trang và nên đội mũ len. Có thể vẫn tập thể dục hoặc đi lại, vận động thân thể ở trong nhà không nên ra khỏi nhà khi thời tiết còn lạnh giá. Ở trong phòng có thể sưởi ấm tùy thuộc vào điều kiện của từng gia đình. Ở miền núi và nông thôn có thể dùng than củi nhưng phải sưởi ở phòng thoáng gió tránh ứ đọng khói, khí độc và với gia đình có điều kiện thì nên dùng lò sưởi điện hoặc điều hòa. Ở thành thị nếu có điều kiện thì sưởi bằng lò sưởi, quạt sưởi điện hoặc bằng điều hòa nhiệt độ, tránh dùng than tổ ong để sưởi rất dễ bị ngộ độc bởi khí CO. Thời tiết lạnh giá nhưng NCT cũng có thể tắm, rửa bằng nước nóng trong buồng tắm kín gió; tắm xong phải lau khô người và nhanh chóng mặc quần áo thật ấm. Trường hợp có bệnh về tim mạch, tăng huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen suyễn thì những ngày nhiệt độ giảm xuống thấp nên hạn chế tắm, chỉ nên lau người và rửa tay, chân bằng nước ấm. Cần vệ sinh họng, miệng sạch sẽ thường xuyên hằng ngày như đánh răng đều đặn trước và sau khi ngủ dậy; súc họng bằng nước muối sinh lý (có thể tự pha chế nước muối nhạt). Trường hợp dùng răng giả cần vệ sinh răng giả thật sạch sẽ không để bám dính nhiều cặn, thức ăn làm tăng nguy cơ bội nhiễm vi sinh vật cho đường hô hấp. Người bị bệnh tăng huyết áp cần hết sức tránh lạnh đột ngột, nhất là lúc ngủ dậy vào sáng sớm. Thường tai biến đột quỵ, nhồi máu cơ tim dễ xảy ra khi cơ thể bị lạnh đột ngột. Vì vậy, khi tỉnh giấc nên nằm yên, thở đều khoảng 5 phút sau đó mới bỏ chăn ra và ngồi dậy từ từ. Ngay lúc đó cần mặc ấm và chưa nên ra khỏi nhà vội. Cần bỏ thuốc lá, thuốc lào nhất là những NCT đã bị các bệnh mạn tính như viêm họng, viêm phế quản, hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viêm xoang, bệnh về tim mạch. Cần ăn, uống đủ nóng và tránh dùng các loại có tính chất kích thích như rượu, bia, cà phê.

PGS.TS. Bùi Khắc Hậu

Read more »

Các nguyên nhân gây táo bón ở người cao tuổi

Táo bón là một bệnh thường gặp ở người cao tuổi với tỷ lệ ước tính vào khoảng 28 - 50% số người từ 60 tuổi trở lên bị mắc. Tại sao người cao tuổi lại hay gặp hiện tượng này?

9 nguyên nhân gây táo bón ở người cao tuổi

Chế độ ăn: Nguyên nhân đầu tiên gây ra chứng táo bón ở người cao tuổi phải kể đến là việc thay đổi chế độ ăn. Người cao tuổi thường có xu hướng ăn ít chất xơ hơn do khả năng nhai nuốt và tiêu hóa kém. Vì lượng chất xơ trong khẩu phần ăn giảm nên dễ dàng bị táo bón.

Người cao tuổi cần những hoạt động thể chất phù hợp với cơ thể để tăng cường trương lực cơ bụng.

Suy giảm các hoạt động thể chất:

ở người cao tuổi, do rất nhiều lý do như tình trạng sức khỏe không đảm bảo, bị mắc các bệnh mạn tính như thoái hóa, viêm khớp, loãng xương; các bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường; các bệnh hô hấp mạn tính như tâm phế mạn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, do thói quen ít hoạt động hoặc thói quen nhịn đại tiện lâu. Việc giảm hoạt động thể chất dẫn tới giảm nhu động ruột, giảm bài tiết dịch ruột gây táo bón.

Do thuốc đang được sử dụng để điều trị các bệnh mạn tính như thuốc kích thích beta-2 giao cảm. Nhóm thuốc này gây giảm nhu động ruột dẫn đến táo bón.

Bệnh trĩ: Khi bị trĩ, bệnh nhân thường có xu hướng nhịn đi đại tiện vì sợ đau và chảy máu. Khi nhịn đại tiện lâu và nhiều lần sẽ giảm phản xạ đại tiện, gây tích trữ phân dẫn đến táo bón. Bệnh nhân càng bị táo bón, đi ngoài càng đau và càng dễ chảy máu, kết quả là bệnh nhân càng nhịn đi đại tiện và táo bón ngày càng tiến triển thành vòng luẩn quẩn.

Sau các phẫu thuật ổ bụng: Sự giảm nhu động ruột và cảm giác đau khi rặn dẫn đến bệnh nhân khó đại tiện kèm theo tình trạng phải ăn thức ăn tinh, ít chất xơ, lượng dịch bù không đủ làm phân khô lại, có trường hợp sờ thấy thành chuỗi cứng dọc theo khung đại tràng.

Do uống không đủ lượng nước hàng ngày: Việc này có thể do người cao tuổi bị các bệnh mạn tính như suy tim phải hạn chế nước nhưng cũng có thể do bệnh nhân bị mắc chứng tiểu đêm, bị u xơ tiền liệt tuyến nên hạn chế uống nước để đỡ đi tiểu tiện.

Do nhu động đại tràng giảm, các cơ trực tràng và cơ thành bụng yếu nên khả năng tống phân ra bị suy giảm.

Các khối u, polyp của đại trực tràng.

Do suy tuyến giáp: Các triệu chứng kèm theo thường là mạch chậm và phù niêm, ăn uống khó tiêu tuy không rõ rệt như ở người trẻ.

Giải phẫu hệ tiêu hóa trong ổ bụng.

Nguy cơ của bệnh táo bón ở người cao tuổi

Bên cạnh những khó chịu do bệnh táo bón gây ra, ở người cao tuổi còn có nhiều nguy cơ khác có thể nguy hại đến tính mạng nếu bị táo bón. Đây là các trường hợp bệnh nhân bị các bệnh tim mạch như suy tim, bệnh mạch vành nên phải hạn chế gắng sức. Nhiều trường hợp rặn nhiều do bị táo bón dẫn đến đột tử do nhồi máu cơ tim. Gắng sức nhiều khi đại tiện cũng có thể làm vỡ các phế nang (đã giãn to) ở các bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính gây tràn khí màng phổi. Táo bón cũng có thể là yếu tố nguy cơ ở người cao tuổi có tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, loạn nhịp tim...

 

Một số phương pháp phòng chống táo bón Có nhiều phương pháp đơn giản để dự phòng và điều trị táo bón ở người cao tuổi. Đầu tiên là tập thói quen đi đại tiện vào đúng một giờ nhất định, tốt nhất là vào buổi sáng. Những ngày đầu có thể cứ rèn thói quen đi đại tiện dù có muốn đi hay không.   Tiếp theo là điều chỉnh chế độ ăn uống. Tạo một chế độ ăn đầy đủ về lượng, đảm bảo nhiều chất xơ như rau xanh, nguồn vitamin từ rau củ quả tươi, uống đủ lượng nước theo nhu cầu. Vào buổi sáng, khi dạ dày rỗng, nên uống một cốc nước ấm hoặc nước có pha mật ong để kích thích nhu động ruột.   Thường xuyên uống nước, không chờ có cảm giác khát mới uống do cảm giác khát ở người cao tuổi có thể bị suy giảm, nên cố gắng tăng cường các hoạt động thể chất phù hợp với sức khỏe để tăng cường trương lực cơ bụng. Hàng ngày, nên tập cơ bụng bằng cách xoa từ hạ sườn phải sang hạ sườn trái xuống hố chậu trái để tăng cường nhu động ruột; Cần điều trị tốt các bệnh mạn tính kèm theo hoặc các bệnh là nguyên nhân gây táo bón như suy giáp. Bên cạnh đó, người cao tuổi nên chú ý tới tác dụng phụ gây táo bón của một số loại thuốc như thuốc giãn phế quản; Luôn giữ cho tinh thần được sảng khoái, vui vẻ, giảm stress.   Cuối cùng, có thể dùng các thuốc nhuận tràng giúp cho việc đại tiện được dễ dàng hơn như microlax thụt hậu môn, lactulose, sorbitol dùng đường uống. Cá biệt có trường hợp táo bón quá nặng phải dùng phương pháp thụt tháo để tống phân ra ngoài.

BS.Vũ Phương Anh

Read more »

Bảo vệ sức khỏe người cao tuổi trong mùa đông

Thời tiết lạnh giá với nhiệt độ thấp dưới ngưỡng bình thường sẽ ảnh hưởng tới cuộc sống của tất cả mọi người nhưng đối với người cao tuổi, việc đảm bảo cho một cơ thể khỏe mạnh trong giai đoạn mùa đông lại càng khó khăn hơn. Sau đây là một số điều người có tuổi cần chú ý khi trời chuyển lạnh.

Người cao tuổi dễ nhiễm bệnh trong mùa lạnh

Ở người già, khối cơ giảm xuống dần theo tuổi. Lượng cơ giảm có nghĩa là tấm áo che phủ cơ thể bị mỏng đi và những cơ quan quan trọng như tim, phổi, gan, thận… sẽ kém được bảo vệ, các mạch máu lớn sẽ tiếp xúc nhiều với không khí lạnh và nhiệt độ sẽ bị mất làm cho thân nhiệt bị giảm. Lớp mỡ dưới da giảm nhiều do ăn uống kém không bù đủ lượng tiêu hao vì vậy lớp “cách nhiệt” tốt nhất của cơ thể bị giảm hoặc mất tác dụng. Số lượng mạch máu bị giảm cùng với khối cơ và sự tưới máu cũng kém dần do thành mạch bị xơ vữa, kém  dãn nở nên da người già thường lạnh hơn người trẻ vào mùa đông.

Người cao tuổi cần luôn giữ ấm cơ thể để bảo vệ sức khỏe trong mùa đông.  Ảnh: TL

Không khí lạnh là một yếu tố tác động không tốt với đường hô hấp, từ đó làm bùng phát các bệnh hô hấp mạn tính ở người già chưa kể môi trường ẩm thấp tạo thuận lợi cho các vi khuẩn, virut gây cúm, gây viêm phổi phát triển mạnh, dễ tấn công người cao tuổi và cũng là nguyên nhân khiến nhiều người cao tuổi phải nhập viện vì các bệnh như viêm phổi, viêm phế quản, tim mạch, đột quỵ,...

Lời khuyên của thầy thuốc

Để đảm bảo sức khỏe trong mùa đông, người cao tuổi nên chú ý thực hiện một số biện pháp sau:

Giữ ấm cơ thể

Mặc đủ ấm ngay cả khi ở nhà và khi ra ngoài bằng áo len, dạ, áo khoác, khăn quàng cổ, mũ len, đi tất dày. Mặc đủ ấm giúp cơ thể tránh được sự mất nhiệt khi trời lạnh. Có thể dùng khăn len che mũi, miệng nếu phải đi ra ngoài trời có gió lạnh để tránh hít thở không khí lạnh và khô dễ bị viêm mũi họng, thậm chí viêm phế quản, viêm phổi hoặc làm khởi phát đợt cấp COPD, bệnh phổi mạn tính… Mặc ấm càng cần thiết đối với một số người bị chứng dị ứng do lạnh: mẩn ngứa, hắt hơi, chảy nước mũi, khó thở kiểu hen.

Tạo một môi trường ấm áp khi làm việc, tập luyện và nghỉ ngơi. Phòng ở phải đảm bảo thông thoáng nhưng ấm và tránh bị gió lùa. Cửa ra vào, cửa sổ nên có rèm hoặc kính che bớt gió nếu phải mở ra đóng vào nhiều. Mùa lạnh nếu có thể, nên lắp lò sưởi hoặc sử dụng bóng điện đỏ cho ấm. Chú ý không đưa bếp than tổ ong hoặc than củi vào sưởi rồi đóng kín cửa sẽ gây ngộ độc khí CO, một loại khí độc gây tử vong cao.

Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột. Nếu không có việc cần thiết, nên tránh đi ra ngoài trời lạnh. Người già ban đêm hay thức dậy do khó ngủ hoặc do chứng tiểu đêm. Nếu không có nhà vệ sinh trong nhà, nên dậy trước, mặc đủ ấm, mở cửa từ từ cho quen với nhiệt độ thấp bên ngoài sau đó mới ra. Nếu dậy sớm tập thể dục hoặc có việc phải đi ra ngoài cũng làm như vậy. Nhiều trường hợp do thay đổi nhiệt độ quá nhanh, cơ thể người già không đáp ứng kịp dẫn đến tai biến mạch não, nhồi máu cơ tim… hết sức nguy hiểm.

Ăn đủ chất

Ăn đủ các chất đường, protein, đặc biệt là mỡ giúp cho cơ thể có cơ chất để sinh năng lượng chống rét. Mùa lạnh có thể ăn nhiều hơn mùa hè do cơ thể phải tiêu tốn calorie nhiều hơn để bù lại lượng nhiệt mất ra môi trường. Nên ăn thức ăn nấu chín kỹ, mềm, dễ tiêu, số lượng ít nhưng chất lượng phải đảm bảo như súp, cháo thịt, các món hầm… Chia thành nhiều bữa nhỏ, không nên dồn ép vào 1-2 bữa trong ngày sẽ làm cơ thể người già khó hấp thu. Buổi sáng và trưa nên ăn thức ăn giàu calori và bữa tối ăn nhẹ nhàng hơn kèm theo chút hoa quả. Tránh ăn quá no, uống quá nhiều vào bữa tối vì có thể là nguyên nhân mất ngủ do đầy bụng chướng hơi, do đi tiểu nhiều. Tuyệt đối không dùng rượu để “chống rét” vì rượu gây dãn mạch, khi ra ngoài lạnh rất nguy hiểm.

 

Tập luyện đều đặn

Tập luyện đều đặn giúp cho cơ thể giữ được khối lượng cơ, cơ không bị teo, nhão; giúp cho khí huyết lưu thông, tinh thần sảng khoái; củng cố và tăng cường sự hoạt động của hệ tim mạch, hô hấp; giảm đường huyết; giảm mỡ máu; ăn uống chóng tiêu và giúp cho cơ thể tăng khả năng chịu lạnh. Khi tập thể dục cũng phải chọn chỗ kín gió, ấm áp, thậm chí có thể tập ngay trong nhà khi thời tiết quá lạnh. Khi tập thể dục, đi bộ, chạy, chơi cầu lông… nên mặc áo khoác, khởi động kỹ cho người ấm lên sau đó mới bỏ áo ngoài và tập luyện. Người già nên chú ý chỉ tập luyện sao cho vừa sức và không nên cố tập khi thời tiết quá lạnh.

Tiến sĩ, Bác sĩ Vũ Đức Định

Read more »

Khí công, thiền định trị bệnh Alzheimer

Tập khí công dưỡng sinh, tọa thiền nhằm tập luyện giữ gìn tâm trong sáng và cơ thể khỏe mạnh. Tập khí công và thiền định đúng cách cũng có tác dụng nhất định trong việc điều trị, hóa giải bệnh sa sút trí tuệ (Alzheimer) thường gặp ở người cao tuổi.

Alzheimer là bệnh thường gặp nhất ở người cao tuổi (là nguyên nhân của 75% trường hợp sa sút trí tuệ). Người bệnh có dấu hiệu sớm nhất là hay quên, nói lẫn lộn, nói lắp rồi dần dần mất trí nhớ, trầm cảm, ngớ ngẩn. Bệnh tiến triển theo hướng tâm thần phân liệt, tư duy lệch lạc, tác phong khó hiểu, có các triệu chứng hoang tưởng ảo giác vô cảm. Hiện nay, điều trị chỉ theo triệu chứng, thể bệnh theo giai đoạn.

Khí công dưỡng sinh làm tăng năng lượng sinh học thông tin vùng đầu điều trị bệnh Alzheimer.

Giai đoạn đầu từ 2 - 4 năm: người bệnh có tính hay quên, quên tên bè bạn, quên các đồ vật như bật lửa, chìa khóa, túi xách tay, vừa mới đó mà không biết để ở đâu, tìm kiếm lâu mới thấy; hoặc sự việc vừa mới xảy ra đã quên, ai hỏi bảo không biết...

Giai đoạn 2 thường từ 2 - 8 năm: trí nhớ ngày càng giảm dần, ngay cả tên người trong gia đình, họ hàng bà con cũng quên. Những kỷ niệm của quá khứ thì nhớ; còn việc vừa mới xảy ra vài ngày thì quên; khó khăn khi tập trung tư tưởng chú ý điều gì đó, đôi khi không nhớ lời, chữ diễn đạt, muốn xa lánh mọi người, có thái độ trầm cảm.

Giai đoạn 3 kéo dài 2 - 3 năm: người bệnh trở nên lẫn trí và mất định hướng, nhất là về ban đêm, hay mất ngủ, không nhận ra người trong gia đình, trả lời sai các câu hỏi, không tự chủ trong việc đi đại tiểu tiện, có lúc buồn buồn bơ vơ hoặc nổi nóng giận dữ, mất ý thức giao tiếp xã hội... Cuối cùng, bệnh nhân nằm liệt giường và chết.

Cách điều trị, hóa giải bệnh sa sút trí tuệ của các nhà khí công sư, thiền sư và các nhà châm cứu học là phải tác động tăng năng lượng sinh học thông tin ở vùng trán và vùng đỉnh đầu bằng liệu pháp xoa bóp day bấm huyệt, tập khí công dưỡng sinh, thiền định kết hợp với thể dục đi bộ, ăn uống đủ chất, làm việc nghỉ ngơi đúng giờ giấc. Phải chủ động tập luyện từ lúc còn trẻ, không hút thuốc, uống bia rượu. Khi lớn tuổi, nếu mắc bệnh tim mạch, nhất là mạch máu não, tăng huyết áp, đái tháo đường phải điều trị sớm, tích cực.

Một số cách tập luyện giúp giảm nhẹ triệu chứng của Alzheimer

Xoa bóp bấm huyệt: xoa 2 bàn tay cho nóng rồi xoa bóp đỉnh đầu, hai bán cầu não, trước trán, hai bên động mạch cảnh cổ, sau gáy từ chân tóc đến bờ vai. Tiếp theo, day bấm các huyệt: bách hội, nội quan, thần môn, túc tam lý, tam âm giao, dũng tuyền, chí âm. Công hiệu: điều hòa khí huyết, lưu thông khắp cơ thể, ổn định thần kinh, tăng năng lượng sinh học cho não, ngủ ngon giấc.

Tập khí công dưỡng sinh: tập ở tư thế đứng, nằm, ngồi đều được nhưng ngồi là tốt nhất. Người đã tập yoga, khí công thì ngồi theo tư thế đã tập, người chưa tập thì ngồi tư thế bình thường, hai bàn tay chồng lên nhau, bàn tay này để trong lòng bàn tay kia đặt dưới rốn, đè nhẹ lên bắp chân, ngồi tĩnh lặng, quán tưởng (tưởng tượng) màu đỏ ở trước trán, hít thở vào nhẹ và sâu, tưởng tượng màu đỏ theo đỉnh đầu chạy dọc sống cổ, sống lưng đến xương cùng cụt; thót hậu môn điều năng lượng màu đỏ sang huyệt hội âm, lên đan điền (dưới rốn 4cm)... Nín thở lâu mau tùy sức, kết hợp quán tưởng màu đỏ tràn ngập vùng rốn, bụng, rồi toàn thân... Thở ra... Nín thở một ít. Đây là 1 hơi thở trong tập khí công dưỡng sinh. Rồi lại tiếp tục thở lần thứ hai như thở lần thứ nhất. Thở có quán tưởng màu đỏ 10 lần. Chuyển sang thở có quán tưởng màu chàm cũng 10 lần. Lần thứ ba thở quán tưởng màu vàng kim tuyến cũng 10 lần. Màu đỏ: sự quyết tâm, tăng năng lượng nhiệt. Màu chàm: vui vẻ, mát mẻ, làm hạ nhiệt. Màu vàng kim tuyến: thư giãn, ổn định thần kinh, quân bình âm dương.

Thiền định: thiền là phương pháp dưỡng  sinh cổ truyền, làm cho tâm hồn tĩnh lặng bằng cách chỉ và quán. Chỉ là dứt suy nghĩ miên man. Quán là chuyên chú suy nghĩ về một cảnh nhất định. Mục đích của thiền là định, nghĩa là tâm không tán loạn. Có nhiều phương pháp để tâm không tán loạn như quán hình ảnh, quán hơi thở quán, châm ngôn (thần chú). Dinh có 4 cảnh giới :

- Sơ thiền: xa lìa dục vọng, xa lìa mọi thói hư tật xấu.

- Nhị thiền: định tâm không để tâm tán loạn.

- Tam thiền: làm chủ được tâm.

- Tứ thiền: hoàn toàn làm chủ cả tâm và thân.

Khi đạt  đến tứ thiền có thể làm chủ hệ thần kinh thực vật, tự điều khiển nhịp tim, hơi thở, huyết áp, thân nhiệt... theo ý muốn của mình. Điều này có thể giải thích tại sao các nhà yoga Ấn Độ có thể tự chôn sống hoặc vùi đầu trong cát.

Lương y Nguyễn Văn Đồng

Read more »

Phòng đau nhức khớp mùa lạnh ở người cao tuổi

Thời tiết chuyển mùa, nhất là khi trời lạnh là điều kiện thuận lợi cho các bệnh xương khớp xuất hiện, đặc biệt là ở người cao tuổi. Thời tiết lạnh thì hầu hết các khớp đã và đang bị bệnh đều đau nhức, tê, mỏi, khó chịu nhưng khớp gối, các khớp ngón tay, ngón chân thể hiện rõ nhất.

Nguyên nhân gây đau nhức khớp ở NCT

Thông thường, NCT bị đau nhức khớp là do khớp bị viêm mà họ không để ý hoặc biết nhưng chủ quan, xem thường, vì vậy không biết để chăm sóc khớp. Viêm khớp là hiện tượng đau nhức khủng khiếp ở các khớp, sưng nề, bầm, đi lại, cử động hoặc mỗi khi đụng vào rất đau. Các triệu chứng này thường xuất hiện và có thể đưa đến thoái hóa khớp. Hơn nữa, những người bị đau nhức khớp thường ngày đã bị các bệnh về khớp mạn tính (thoái hóa cột sống, thoái hóa sụn khớp, thoát vị đĩa đệm, viêm dây chằng, lao cột sống hoặc ung thư cột sống) hoặc đã, đang bị viêm khớp. Vì vậy, mỗi khi thời tiết thay đổi, gió mùa, áp thấp nhiệt đới bất thường, nhất là lạnh thì NCT có cảm giác khó chịu ở các khớp xương nhiều hơn. Nguyên nhân đau nhức khớp vào mùa lạnh là do không khí lạnh thâm nhập vào cơ thể qua đường da bởi các lỗ chân lông làm cho mạch máu tại các vùng da đó co lại, máu đến các khớp xương bị hạn chế hoặc rất ít nên thiếu máu nuôi dưỡng khớp, các màng hoạt dịch và sụn khớp bị kích thích, gây nên đau nhức. Ngoài ra, ở những NCT bị loãng xương cũng gây nên đau nhức xương khớp hoặc ở người thừa cân, béo phì cũng tác động xấu đến các khớp chịu lực. Các hiện tượng đó nếu không được khắc phục thì sẽ dần dần dẫn đến thoái hóa khớp, nhất là khớp chịu lực nhiều như khớp cột sống thắt lưng, khớp gối, khớp cổ chân. Đau nhức khớp chủ yếu do các màng hoạt dịch và sụn khớp thiếu máu đến nuôi dưỡng, bị kích thích cho nên các triệu chứng của các bệnh khớp càng ngày càng biểu hiện rõ ràng hơn.

Người cao tuổi cần giữ ấm cơ thể, phòng đau nhức khớp.

Đau nhức khớp dẫn đến hậu quả gì?

Thông thường, khi vào mùa lạnh, NCT thường có cảm giác khó chịu, đau nhức, tê buốt ở các khớp xương, dai dẳng ám ảnh, “hành hạ” nhất là về đêm. Ở những NCT hoàn cảnh kinh tế khó khăn, thiếu quần áo ấm, thiếu chăn, nhà ở không kín gió thì bệnh đau nhức xương khớp càng hành hạ nhiều hơn, khổ cực hơn. Do cảm giác chân, tay tê buốt, đau nhức lưng, đầu gối, bàn tay, ngón tay khiến cho NCT gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống và luôn cảm thấy buồn phiền. Một số trường hợp đau dây thần kinh liên sườn do thoái hóa cột sống lưng làm nhầm tưởng là bệnh về tim mạch hoặc bệnh phổi nên càng hoang mang lo lắng. Điều đáng nói là càng bị đau, nhức xương, khớp thì người bệnh càng sợ cử động dẫn đến các khớp trở nên tê cứng, khó cử động và càng ngày bệnh càng nặng thêm. Thêm vào đó, nếu không phát hiện sớm để điều trị và dự phòng thì hậu quả khó lường trước.

Phòng và chữa thế nào?

Khi bị đau nhức khớp, NCT nên đi khám bệnh, tốt nhất là khám chuyên khoa khớp để xác định nguyên nhân (tổn thương thực thể, thoái hóa khớp hay chỉ là do viêm khớp phản ứng) và có chỉ định điều trị sớm.

Về phòng bệnh, dù có bệnh lý khớp từ trước hay không, trong mùa lạnh, NCT cũng cần giữ ấm cơ thể mình, trong đó đặc biệt lưu ý các khớp. Khi có dấu hiệu nhức khớp, tê, mỏi xảy ra (nhất là khi ngủ dậy) ở vị trí nào thì hãy làm nóng vùng xung quanh vị trí đó bằng cách thoa dầu. Mục đích là làm nóng vùng xung quanh đó để cho các mạch máu giãn ra, vận chuyển máu được dễ dàng để nuôi các khớp. Tốt nhất cần mặc đủ ấm, cổ quàng khăn ấm, tay đi găng, chân đi tất. Về chế độ dinh dưỡng, cần có chế độ hợp lý để duy trì cân nặng ở mức độ vừa phải, tránh béo phì, thừa cân và đầy đủ các vi chất cần thiết. Hàng ngày, nên vận động nhẹ nhàng các khớp gối, cổ chân, bàn tay, ngón tay theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa khớp. Cần bổ sung canxi và vitamin D theo đơn của bác sĩ khám bệnh.

ThS. Mai Hương

Read more »